Việc Cố Giáo hoàng Phanxicô ký sắc lệnh công nhận cuộc tử đạo của linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp vào ngày 25/11/2024 đánh dấu bước ngoặt trong tiến trình phong thánh kéo dài hàng chục năm cho vị mục tử được hàng vạn người Việt Nam kể cả lương dân tôn kính.
Linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp (1897-1946) bị sát hại ngày 12/3/1946 tại vùng Tắc Sậy, miền Tây Nam Bộ, trong bối cảnh chiến sự hỗn loạn sau Thế chiến II. Mộ phần của cha Diệp tại giáo xứ Tắc Sậy, tỉnh Bạc Liêu, dần trở thành một điểm hành hương nổi tiếng, thu hút cả người Công giáo lẫn những người không cùng tôn giáo đến cầu nguyện và kể lại nhiều ơn lành nhận được.
Lòng sùng kính tự phát và những bước đi đầu tiên
Trong nhiều thập niên sau cái chết của cha Diệp, sự kính mến đối với ngài chủ yếu lan truyền theo hình thức bình dân. Người dân đến viếng mộ, lập hội ái mộ tại Việt Nam và hải ngoại, thu thập chứng từ ơn lành và vận động Giáo hội xem xét trường hợp của vị linh mục bị giết khi thi hành nhiệm vụ mục tử.
Bước ngoặt đến vào năm 2011, khi Giáo phận Cần Thơ chính thức khai mở án phong thánh. Theo các tài liệu do Văn phòng Cáo thỉnh viên công bố, ngày 15/8/2011, “Hội Bạn Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp” được thành lập để hỗ trợ tiến trình xin phong thánh. Hai ngày sau, Đức cha Stêphanô Tri Bửu Thiên, Giám mục Cần Thơ, chấp thuận tôn chỉ và mục đích của hội. Ngày 19/8, hội chỉ định cha Phêrô Trần Thế Tuyền làm cáo thỉnh viên – người chịu trách nhiệm chính trong hồ sơ.
Từ 22 đến 25/8/2011, đơn thỉnh nguyện mở án phong thánh (gọi là libellus) được đệ trình và được giám mục giáo phận chấp thuận, cho phép bắt đầu điều tra cấp giáo phận. Đây là giai đoạn thu thập lời chứng, văn bản, hồ sơ lịch sử liên quan đến đời sống và cái chết của cha Diệp.
Từ Cần Thơ đến Rôma
Từ tháng 1/2012 đến tháng 6/2015, tòa án giáo phận tiến hành thẩm vấn nhân chứng và lập hồ sơ. Một số báo cáo cho biết tiến trình gặp khó khăn vì bối cảnh chính trị tại địa phương, khiến các tài liệu phải niêm phong và gửi trực tiếp sang Tòa Thánh để tiếp tục cứu xét.
Ngày 31/10/2014, Bộ Phong Thánh tại Vatican ban hành văn thư nihil obstat – nghĩa là “không có gì ngăn trở” – chấp thuận cho án phong thánh cha Diệp được chính thức tiến hành ở cấp Giáo hội hoàn vũ. Các bản tin của Vatican Radio thời điểm đó cho biết đây là lúc “án của vị linh mục Việt Nam tử đạo được chính thức mở” tại Rôma.
Từ đây, hồ sơ được tổng hợp thành tập Positio, trình lên các ủy ban sử học và thần học tại Bộ Phong Thánh. Các chuyên gia phải trả lời những câu hỏi cốt lõi như cha Diệp có thực sự chết vì đức tin không? Cái chết của ngài có mang ý nghĩa “tử đạo” theo tiêu chuẩn của Giáo hội không? Và lòng sùng kính nơi dân Chúa có bền bỉ và lan rộng hay không?
Sắc lệnh công nhận tử đạo
Ngày 25/11/2024, sau khi hồ sơ đã lần lượt được các sử gia, thần học gia và Hồng y trong Bộ Phong Thánh cứu xét, Đức Giáo hoàng Phanxicô cho phép công bố sắc lệnh nhìn nhận cuộc tử đạo của linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp. Các bản tin Công giáo quốc tế và trong nước đều khẳng định sắc lệnh này tuyên bố cha Diệp “bị giết vì lòng thù ghét đức tin”, qua đó mở đường cho việc tôn phong Chân phước
Trong thông cáo của một số giáo phận Việt Nam, việc Tòa Thánh công nhận tử đạo được xem là tin vui không chỉ cho Giáo phận Cần Thơ mà cho toàn thể Giáo hội tại Việt Nam, bởi cha Diệp là một trong những chứng nhân đức tin nổi bật của thế kỷ 20.
Án phong Chân phước
Trong thư đề ngày 3/12/2025, gửi đến Cha Cleber Willian Lopes Pombal dòng Hiến sĩ Đức Mẹ, Tổng thỉnh nguyện viên của dòng, Đức Tổng Giám mục Edgar Peña Parra, Phụ tá Quốc vụ khanh Tòa Thánh, cho biết: “Theo ý định của Đức Thánh Cha Lêô XIV, Nghi thức tuyên phong Chân phước cho Đấng Đáng kính Tôi tớ Chúa Phanxicô Trương Bửu Diệp sẽ được cử hành vào ngày 2/7/2026 tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy, Cà Mau. Ngài cũng cho biết, Đức Hồng y Luis Antonio G. Tagle, Quyền Bộ trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng, sẽ là Đại diện của Đức Thánh Cha.
Đức Giám mục Giáo phận Cần Thơ nhìn nhận rằng lễ phong Chân phước cho Cha Phanxicô là hồng ân đặc biệt Chúa ban cho Giáo phận, đồng thời là niềm khích lệ lớn lao cho Dân Chúa noi gương ngài trung thành sống đức tin, nồng nàn yêu mến Chúa và tận tâm hy sinh phục vụ tha nhân.
Được biết đây là lần đầu tiên một Thánh lễ tuyên phong Chân phước được cử hành tại Việt Nam. Đức Cha Phêrô mời gọi cộng đoàn hiệp thông tạ ơn Chúa và cầu nguyện cho việc chuẩn bị và tổ chức Thánh lễ
Bài viết liên quan